Θλιμμένα πρόσωπα, βλέμματα στο άπειρο που έψαχναν από κάπου να πιαστούν. Πρωταγωνιστές σε αυτές τις φωτογραφίες οι πρόσφυγες. Μάνες που κρατούσαν στην αγκαλιά τους παιδιά, βρέφη. Παιδάκια ξυπόλυτα που έτρεχαν έξω απ’ τα τσαντίρια τους, μη γνωρίζοντας ούτε τι έγινε, ούτε τι τους περίμενε. Η φωτογραφία όμως που χαράκτηκε βαθιά στην μνήμη κάθε Ελληνοκύπριου και έγινε σύμβολο της εισβολής, και της προσφυγιάς ήταν αυτή του μικρού αγοριού, που κρατούσε τη νυφική φωτογραφία των γονιών του. Η μαυρόασπρη αυτή φωτογραφία με το 3χρονο σκυθρωπό παιδάκι…Πόσος πόνος, πόση αγωνία μπορεί να ¨κλειστεί¨ μέσα σε μια μαυρόασπρη φωτογραφία…μέσα σε μια παιδική ψυχούλα;

 

Η προσφυγιά και όλα τα επακόλουθά της, από το ταξίδι του ξεριζωμού κα

ι τις κακουχίες του μέχρι την αναμονή για τη μετεγκατάσταση και την τελική εγκατάσταση και την προσαρμογή των προσφύγων σε ένα νέο περιβάλλον, δημιουργεί ένα πλαίσιο χρόνιου στρες και ανασφάλειας. Τα παιδιά είναι ακόμη πιο ευάλωτα σε αυτά τα γεγονότα γιατί δεν έχουν την ικανότητα να κατανοήσουν πλήρως τι συμβαίνει, να το επεξεργαστούν και στη συνέχεια να το διαχειριστούν. Έτσι είναι πολύ ευάλωτα και εσωτερικεύουν ό,τι τους συμβαίνει, νιώθουν αβοήθητα, ανασφαλή και έντονο φόβο (Haene, Grietens & Verschueren, 2007).

 

 

Στην περίπτωση των ασυνόδευτων παιδιών το τραύμα διογκώνεται με τον αποχωρισμό των παιδιών από τους γονείς τους. Ο αποχωρισμός από τους γονείς μεγεθύνει το αίσθημα της ανασφάλειας των παιδιών με αποτέλεσμα γρήγορα να συνειδητοποιούν ότι είναι απροστάτευτα τόσο κατά τη διαδικασία αυτή αλλά και πιθανά στο μέλλον. Έτσι τα παιδιά βιώνουν έντονα το τραύμα του αποχωρισμού και της απώλειας. Εξαιτίας των δύσκολων συνθηκών της προσφυγιάς συνήθως τα παδιά πρόσφυγες δεν έχουν τον χρόνο και τον χώρο να πενθήσουν για τις απώλειές τους, να μιλήσουν για αυτές και να τις επεξεργαστούν. Έτσι η διαδικασία του πένθους δεν προχωράει ομαλά, παρεμποδίζεται και αυτό έχει τραυματικές επιδράσεις στην ψυχική υγεία τους.

Το σύνολο αυτών των οδυνηρών συνθηκών και εμπειριών εντυπώνεται με τέτοιον τρόπο στον ψυχισμό των παιδιών-προσφύγων, ώστε σκηνές από τον πόλεμο, μνήμες της φυγής και των άσχημων συνθηκών διαβίωσης έρχονται και επανέρχονται. Είναι, δηλαδή, σαν αυτό το ψυχικό τραύμα να σταματά τον χρόνο, να επαναλαμβάνεται και να επαναβιώνεται συνέχεια από τα παιδιά αυτά. Είναι, δηλαδή, σα να αντιδρούν στο παρόν σε κάτι που συνέβη στο παρελθόν. Ακόμα και αν έχουν προσπαθήσει να απωθήσουν τις άσχημες μνήμες και να ξεχάσουν τα δυσάρεστα γεγονότα, το τραύμα τους θα εκφράζεται μέσα από σωματικά παράπονα, δυσκολίες στον ύπνο και εφιάλτες, μέσα από δυσκολίες στην κοινωνική τους αλληλεπίδραση και τις ζωγραφιές τους (Haene, Grietens & Verschueren, 2007).

 

Πηγές: Haene, L., Grietens, H., & Verschueren, K. (2007). From symptom to context: A review of the literature on refugee children’s mental health. Hellenic Journal of Psychology, 4, 233–256.

 

Ευάγγελος Ορφανίδης

Κλινικός Ψυχολόγος