Η σχέση γονιού και παιδιού είναι από τους πιο ισχυρούς και ανιδιοτελείς ανθρώπινους δεσμούς. Είναι ένα ανεξάντλητο θέμα σε όλα τα επίπεδα της ανθρώπινης ύπαρξης. Συγκεκριμένα η μάνα είναι το άτομο που ανταποκρίνεται σε όλες τις βιολογικές και ψυχοσυναισθηματικές ανάγκες του βρέφους.

Είναι το άτομο που δίνει κυριολεκτικά ζωή και ασφάλεια στο βρέφος μέσα από το θαύμα του θηλασμού, το χάδι, το τρυφερό κράτημα, το βλέμμα και την ετοιμότητά της να προστατεύει το νεογνό. Τι κακό υπάρχει σε αυτό;

Στις μέρες μας ακούμε πολλά και διάφορα σε ότι αφορά τον θηλασμό και γενικότερα περί διαπεδαγώγησης και οριοθέτησης του παιδιού, ιδέες και μύθοι οι οποίοι αναπαράγονται και αναμασώνται από ειδικούς και μη.

Ένας από τους πιο συνηθισμένους μύθους που στοιχειώνουν πολλούς ειδικούς ψυχικής υγείας είναι ότι αφορά τον μακροχρόνιο θηλασμό που έχει ως συνέπεια την παθολογική εξάρτηση του παιδιού προς την μητέρα. Αυτό που διδασκόμαστε σαν φοιτητές ψυχολογίας από το πρώτο έτος (αν θυμάμαι σωστά) στο πανεπιστήμιο είναι ότι για να καταλήξουμε σε ένα έγκυρο και ασφαλές συμπέρασμα θα πρέπει να ελέγξουμε όλους του παράγοντες που φαίνεται να διαμεσολαβούν σε μία σχέση. Με άλλα λόγια για μπορέσουμε να πούμε με σιγουριά ότι ο μακροχρόνιος θηλασμός είναι το βασικότερο αίτιο της μη υγειούς προσκόλλησης-εξάρτησης του παιδιού , θα πρέπει πρώτα να εξετάσουμε την κάθε περίπτωση ξεχωριστά και όλες τις εκφάνσεις και τους παράγοντες που φαίνεται να διαμεσολάβησαν στη σχέση μητέρας – παιδιού. Αυτό που διαμεσολαβεί λοιπόν είναι ο τρόπος διαπαιδαγώγησης και ανατροφής που εφαρμόζεται μέσα στο οικογενειακό πλαίσιο. Σε ποιους πυλώνες βασίζεται η διαπαιδαγώγηση; Στην ενσυναίσθηση, στην θετική ενίσχυση; Στον παιδοκεντρισμό; Γίνεται μέσω μιας εξουσιαστικής σχέσης; με όρια ή χωρίς;

Για να καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι ο θηλασμός και ο ασφαλής δεσμός αναθρέφει «ευνουχισμένα» και εξαρτημένα παιδιά θα πρέπει πρώτα να λάβουμε σοβαρά υπόψη αυτά και άλλα πολλά ερωτήματα.

Άλλοι μύθοι περί…διαπαιδαγώγησης

«Είναι χειριστικό παιδί, σε εκμεταλλεύεται!» «Μην το πιάνεις άσε το να κλάψει, μην το κακομαθαίνεις!»

Πολλά άτομα βασίζονται σε επιφανειακές και απαρχαιωμένες νοοτροπίες μακριά από την επιστημονική πραγματικότητα. Ακόμα και βιβλία γραμμένα από «γκουρού» γονιών συμβουλεύουν τους γονείς να αφήνουν τα μωρά τους να κλαίνε επίτηδες, για να μην κακομάθουν και να γίνουν από νωρίς πειθήνια και «καλόβολα».

Ας δούμε ένα παράδειγμα.

Πολλοί γονείς εφαρμόζουν την τακτική της «μη ανταπόκρισης» ή αλλιώς του ελεγχόμενου κλάματος. Αφήνουν για παράδειγμα το παιδί να κλαίει μέχρι να «μάθει» από μόνο του να ελέγχει το άγχος του. Αυτό που συμβαίνει στην πραγματικότητα όμως είναι πολύ διαφορετικό. Το παιδί απλά παραιτείται από την εκδήλωση των συμπτωμάτων άγχους. Το παιδί συνεχίζει να βιώνει άγχος το οποίο κορυφώνεται αφού δεν υπάρχει ανταπόκριση, και απλά δεν το εκδηλώνει, δεν το εκφράζει, το εσωτερικεύει. Αυτό που συμβαίνει είναι απόσυρση. Το παιδί αφού δεν έχει καμία ανταπόκριση στο άγχος το οποίο βιώνει και χωρίς να μπορεί νοητικά να επεξεργαστεί, κλείνεται στον ατελώς σχηματισμένο εαυτό του και μπαίνει στο «mode» της επιβίωσης, που σημαίνει ορμόνες του στρες, βαθύ ύπνο, απόσυρση.

Το να εκπαιδεύουμε ένα παιδί στην μη αγκαλιά, στην μη ανταπόκριση στις ανάγκες του, ίσως το εκπαιδεύουμε να φιμώνει να μην εκφράζει τις ανάγκες του, να μην εξωτερικεύει το άγχος του, να αποσύρεται με τις ορμόνες του στρες στα ύψη μην αναμένοντας απάντηση από την μαμά ή άλλο αγαπημένο του πρόσωπο. Με άλλα λόγια, ένα φαινομενικά ήρεμο μωρό μπορεί να έχει την ίδια ένταση άγχους με ένα μωρό που κλαίει γοερά, και απλά δεν το εκδηλώνει γιατί έχει αποσυρθεί. Ας αναρωτηθούμε λοιπόν τι συμβαίνει σε έναν ενήλικα όταν κλείνεται στον εαυτό του και εσωτερικεύει το στρες του;

Ο ασφαλής δεσμός και η ανατροφή των παιδιών με άνευ όρων αποδοχή και ενσυναίσθηση, δημιουργούν τις βάσεις για ανάπτυξη ασφαλούς συναισθηματικού δεσμού, ώστε τα παιδιά να μπορέσουν να περάσουν με ασφάλεια στην αυτονομία και την ανεξαρτησία.

Οι γονείς πριν εφαρμόσουν οποιαδήποτε μέθοδο είναι καλό να εξετάζουν όλες τις πτυχές βάση επιστημονικών δεδομένων και βιβλιογραφίας ή απλά να συμβουλεύονται καταρτισμένους ειδικούς υγείας.

Η αγάπη, η άνευ όρων αποδοχή, ο σεβασμός και η άμεση κάλυψη των συναισθηματικών αναγκών δεν κακομαθαίνει κανένα παιδί.  Αφουγκραζόμενοι λοιπόν τις ανάγκες του παιδιού μας δημιουργούμε γερά θεμέλια στην προσωπικότητα του παιδιού μας. Δημιουργούμε ενήλικες με υψηλή αυτοεκτίμηση που έχουν διδαχτεί να αναγνωρίζουν τις ανάγκες τους και να σέβονται επίσης και τις ανάγκες των συνανθρώπων τους.

 

Ευάγγελος Ορφανίδης Εγγεγραμμένος Κλινικός Ψυχολόγος