…Κάτι παλιά περάσματα
Σε υπόγειες διαβάσεις
Εφηβικά τεχνάσματα
Των φίλων τα φαντάσματα
Που θες να προσπεράσεις…

Σεργιάνι μες στις γειτονιές
Που έπαιζες παιδάκι
Κυνηγητό με τις σκιές
Όσων χαθήκαν μες στο χθες
Ζητώντας μιαν Ιθάκη…

(Στίχοι από το τραγούδι «Τα μπλουζ της άγριας νιότης»)

 

Η ζωή μας είναι από μόνη της είναι ένα μεταβατικό στάδιο. Περίοδοι κομβικές, που απαιτούν από εμάς ή εμείς απαιτούμε από αυτές μια κάποια διαφορετική αντιμετώπιση, μια πρόσκαιρη παύση ή μια νέα εκκίνηση. Μια αντίστοιχη είναι η εφηβεία, η γυναικεία κλιμακτήριος, και το ορόσημο της κρίσης της μέσης ηλικίας. Γνώριμες σκέψεις που τώρα αποκτούν καινούργιο νόημα όπως: Από που ερχόμαστε; Που πάμε; Ποιο είναι το νόημα της ζωής; Ποιος είμαι; Τι έχω κάνει στη ζωή μου; Ποια είναι η ποιότητα σχέσεων που έχω και τι πραγματικά θέλω από το σύντροφό μου, τα παιδιά μου, τους φίλους μου, τη δουλειά μου, την κοινωνία; Τι μπορώ από εδώ και πέρα να κάνω με τη ζωή μου; Οι σκεπτόμενοι άνθρωποι και οι παρατηρητές της ζωής προβληματίζονται ιδιαίτερα μ’αυτά τα υπαρξιακά θέματα και ερωτήματα.

«Οι σκέψεις είναι οι σκιές των αισθημάτων» είχε πει κάποτε ο Νίτσε!

Τι είναι η «Κρίση ηλικίας»;

Ο όρος «κρίση της μέσης ηλικίας» χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1965 από τον Elliot Jacques, καναδό ψυχαναλυτή, για να περιγράψει τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει το άτομο που διανύει τη μεταβατική περίοδο 40-60 ετών. Κατά τη διάρκεια των ετών αυτών τα άτομα έχουν συχνά ερωτήματα σχετικά με την ταυτότητα και τη θέση τους στον κόσμο, το σκοπό τους και το τι έχουν καταφέρει μέχρι στιγμής. Τα υπαρξιακά αυτά ερωτήματα μπορει να ενεργοποιούνται από το αίσθημα του περάσματος του χρόνου, από τις φυσικές αλλαγές, το φόβο της αρρώστιας ή και τη μειωμένη ικανότητα του σώματος να ανταπεξέλθει εκεί που άλλοτε τα κατάφερνε. Και τελικά, βέβαια, τον φόβο του θανάτου. Έτσι, καθώς βλέπουμε τον χρόνο να περνάει, για διαφορετικούς λόγους και σε διαφορετικές στιγμές, ο καθένας μας είναι πολύ πιθανό να τρομοκρατηθεί και να περάσει τη λεγόμενη κρίση ηλικίας.
Η μέση ηλικία είναι το αντίστοιχο της «ενηλικίωσης», είναι το στάδιο όπου ξεκινά ο απολογισμός και η φάσης της ωριμότητας ή της ανωριμότητας. Είναι η στιγμή μιας δεύτερης ευκαιρίας, σε όλα τα επίπεδα ή σε εκείνα που επιδέχονται βελτίωση. Κάποια στιγμή θα κάνουμε μια παύση στη ζωή που ζούσαμε μέχρι εκείνη τη στιγμή για να δούμε μέσα μας και γύρω μας. Άλλες φορές θα μας αναγκάσουν εξωτερικά γεγονότα και καταστάσεις που διαταράσσουν την εικόνα προς τα έξω, και μπορούν λοιπόν να οδηγήσουν σε μια έντονη κρίση (κρίση ταυτότητας, κατάρρευση της αυτοεκτίμησης). Το πέρασμα του χρόνου που επηρεάζει την εξωτερική εμφάνιση, η ανακάλυψη μιας εξωσυζυγικής ιστορίας του συντρόφου, μια οικονομική κατάρρευση ή η είδηση ότι το παιδί μας έχει κάποιο σοβαρό πρόβλημα αποτελούν παραδείγματα μιας τέτοιας κρίσης. Εκείνη την περίοδο οι συναισθηματικοί μας «αισθητήρες» γίνονται πιο ευαίσθητοι έτσι το παρελθόν μας, μνήμες, εμπειρίες, βιώματα, σχέσεις, οικογένεια, έρωτας, παιδιά, αποτυχίες, επιτυχίες, χρήματα, κατακτήσεις γίνονται ξαφνικά σημαντικά. Η ωριμότητα και η σιγουριά των επιλογών μας που θεωρούσαμε μέχρι πρότινος ότι είχαμε, αποδομείται.

Αναζητούμε επιβεβαίωση για την μέχρι τώρα εικόνα μας ή ακόμη και την αναβίωση συναισθημάτων από το παρελθόν. Ζητούμε την αλλαγή της ροής της προσωπικής μας ιστορίας.

Όλα αυτά γίνονται ακόμη πιο έντονα καθώς οι κοινωνικές πεποιθήσεις τοποθετούν κάποιες ηλικίες ως ορόσημα για να έχουμε πετύχει συγκεκριμένα πράγματα. Έτσι, αν παρέλθει το εν λόγω στάδιο και δεν έχουμε καταφέρει τα όσα απαιτούνται από εμάς, κινδυνεύουμε να νιώθουμε ανεπαρκείς και αποτυχημένοι και άρα να εισέλθουμε σε αυτό που λέμε κρίση ηλικίας. Βέβαια, οι φάσεις αυτές επηρεάζονται βαθύτατα από τον τρόπο με τον οποίο λύσαμε τα ψυχοσυναισθηματικά μας προβλήματα στην παιδική ηλικία. Τα ίδια άλυτα προβλήματα και συγκρούσεις της παιδικής ηλικίας έρχονται και ξαναέρχονται στην επιφάνεια σε κάθε φάση της ενήλικης ζωής.

Κάθε μορφή κρίσης όμως μπορεί να αποτελέσει και μια ευκαιρία για την περαιτέρω ωρίμανση ενός ατόμου. Το νόμισμα έχει δύο πλευρές συνηθίζουμε να λέμε. Η μία είναι η δυσάρεστη και ματαιωτική κατάσταση. Η άλλη πλευρά όμως μας δίνει τη δυνατότητα (ίσως ως μοναδική ευκαιρία) να κατανοήσουμε πολύ περισσότερο τον εαυτό μας.

Σε αυτή τη περίοδο έχουμε δυο επιλογές. Η μια είναι να μείνουμε «κολλημένοι» στα «Αν» του παρελθόντος και στη ζωή που δεν ζήσαμε. Και η δεύτερη επιλογή είναι να δούμε το κάθε στάδιο της ζωής μας ως μια ευκαιρία επαναπροσδιορισμού και ως μια πορεία συνεχούς εξέλιξης. Τα άλυτα ζητήματα του παρελθόντος και η αγωνία για το μέλλον στέκονται, πολλές φορές, εμπόδια στο να ζούμε και να αντιλαμβανόμαστε το παρόν. Ξεχνάμε, όμως, οτι το παρόν είναι το μόνο που έχουμε. Το παρελθόν έχει φύγει και το μέλλον δεν έχει έρθει ακόμα. Χάνοντας το παρόν δεν καταφέρνουμε να διατηρήσουμε την επίγνωση των συναισθημάτων, των σκέψεων και των συμπεριφορών μας. Παρασυρόμενοι από άγχη και φόβους του παρελθόντος και του μέλλοντος αποφεύγουμε την αξία της στιγμής. Και η στιγμή είναι ότι πολυτιμότερο έχουμε.

Ευάγγελος Ορφανίδης Κλινικός Ψυχολόγος